Chiny, Tybet

Pałac Potala – serce tybetańskiej architektury

pałac Potala
Pałac Potala, Lhasa | Źródło: Pixabay

Potala to słowo oznaczające w buddyjskim sanskrycie „buddyjską świątynię”. Pałac ten został wzniesiony na zboczu wzgórza Marpo Ri (Czerwone Wzgórze), 130 metrów nad doliną rzeki Lhasy. Potala stanowił siedzibę tybetańskiego odłamu buddyjskiego, siedzibę dalajlamów od XVII wieku, aż do 1959 roku, kiedy to XIV Dalajlama musiał uciec do Indii podczas powstania tybetańskiego.

Historia Pałacu

Pierwsza świątynia na zboczu Marpo Ri została wybudowana w VII wieku. Według legendy wzniósł ją tybetański król Songsten Gambo (?-650) na cześć swojej drugiej żony – chińskiej księżniczki Wencheng. Władca ten głęboko związany był z religią buddyjską – mówi się, że to właśnie on wprowadził tą religię na teren Tybetu. Także i miejsce pod nowy pałac wybrał w związku z religią – wg podań w okolicach Marpo Ri znajdowała się jaskinia-klasztor buddyjskiego bóstwa – Awalokiteśwara. Tam właśnie oddawał się medytacjom Songsten Gambo. I tam wybudował swój pałac. Stał on nieprzerwanie do połowy VIII wieku, kiedy to strawił go pożar spowodowany uderzeniem pioruna. To, co pozostało zmiecione zostało podczas walk w IX wieku.

W 1645 roku pałac został odbudowany przez V Dalajlamę. Budowa jego konstrukcji zewnętrznej trwała 3 lata, natomiast wykończenie wnętrz zajęło aż 45 lat. Dzisiejszy wygląd pałac uzyskał za panowania XIII Dalajlamy. Budowla składa się z dwóch części, tzw. białego i czerwonego pałacu oraz z pomieszczeń pomocniczych. Łącznie na kompleks składa się trzynaście pięter budynków, w których mieści się 1000 pokoi, 10 000 kapliczek i ok. 200 000 posągów. Całość zajmuje ponad 130 000 m2, co sprawia że pałac Potala jest jednym z największych pałaców, a do roku 1889 był też najwyższym zamieszkałym budynkiem na świecie.

Biały pałac (Potrang Karpo) był faktycznym miejscem przebywania i sprawowania władzy przez kolejnych dalajlamów. Wśród najważniejszych pomieszczeń wyróżnić można salę z tronem Dalajlamy, oraz jego prywatne pokoje, które wraz z salą audiencyjną znajdują się na najwyższym piętrze. Pomieszczenia tej części twierdzy zdobi aż 698 malowideł ściennych. Oprócz tego znajdują się tam liczne malowane zwoje, religijne rzeźby, dywany, porcelana, czy przedmioty z jadeitu, srebra i złota.

Pałac Potala
Biały Pałac, Pałac Potala, Lhasa | Źródło: Pixabay

Część „czerwona”, czyli tzw. czerwony pałac (Potang Marpo) to z kolei część zamieszkiwana przez „dawnych dalajlamów”. Znajduje się tam bowiem osiem grobowców/stup pogrzebowych, spośród których najokazalszym jest grobowiec V dalajlamy. Oprócz nich w czerwonym pałacu znaleźć można sieć sal, kaplic i galerii bogato dekorowanych malowidłami oraz rzeźbami. Najważniejszą kaplicą jest Kaplica Świętego, w której znajduje się statua Awalokiteśwary i jego dwóch opiekunów.

pałac potala
Czerwony Pałac, Pałac Potala, Lhasa | Źródło: Pixabay

Cechy architektury tybetańskiej

Pałac Potala to jeden z najlepszych przykładów tradycyjnej architektury tybetańskiej. Do podstawowych cech budowli tego typu należą:

  • mieszanie materiałów, głównie drewna i kamienia – Tybet to kraina bogata w takie materiały jak skały, drewno, cement i ziemia. Dlatego też to właśnie te materiały wykorzystywano przy budowie. Stąd charakterystyczny wygląd murów, który można zidentyfikować gołym okiem,

  • czerwony i biały kolor ścian – Czerwień, biel i czerń to dominujące kolory w tybetańskiej architekturze. Wszystkie trzy kolory pochodzą z lokalnej gleby i są pigmentami czysto naturalnymi. Biel w kulturze tybetańskiej symbolizuje świętość, sprawiedliwość, dobroć i spokój. Z kolei czerwień to kolor majestatu i statusu. Jest to również symbol bezgraniczności nauk Buddy,

  • charakterystyczny dach – Pogoda w Tybecie charakteryzuje się niewielkimi opadami i dużą ilością słońca. Stąd nie istnieje potrzeba aby dachy budowli były spadziste. Łatwiej odśnieżyć płaski dach, pozwala on też na łatwiejsze ogrzanie budynku. Właśnie dlatego większość budowli tybetańskich ma płaskie dachy. Wyjątkiem są budowle religijne których dachy są spadziste i pokryte złotem. Ma to znaczenie przede wszystkim reprezentacyjne – złoto jest oznaką szacunku oraz władzy politycznej i religijnej w Tybecie,

  • wyróżnienie ram okiennych – Okna tybetańskich domów są na ogół małe, co pomaga w regulacji temperatury i oświetlenia. Tradycyjnie zdobione są one obramowane na czarno („baka”) z akcentem kolorystycznym na szczycie w postaci Szczyty okien mają okap pokryty kawałkiem tkaniny w czerwono-biało-niebieskie pasy,

  • bogato dekorowane ściany – Zarówno budynki sakralne, jak i zwykłe domy w Tybecie są rzeźbione i ozdobione motywami religijnymi i malowidłami na filarach i balustradach.

 

pałac potala
Tradycyjne obramienia okien, Pałac Potala, Lhasa | Źródło: Pixabay

W wyglądzie pałacu Potala widoczne są także wpływy obce: chińskie, nepalskie, indyjskie. Do zdobienia grobowców oddelegowano bowiem ponad 100 chińskich i mandżurskich rzemieślników (z polecenia cesarza Kangxi (1654-1722)), jak również wielu rzemieślników z Nepalu. W efekcie stworzono ponad 3 tysiące rzeźb przedstawiających Buddę oraz inne bóstwa.

Pałac Potala został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1994 roku. Jest to jedna z budowli, które po prostu trzeba zobaczyć w swoim życiu. Tylko uwaga – żeby to zrobić trzeba pokonać aż 432 schody!

Agnieszka Gach

Zostaw komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *