Ouchi-nuri, czyli drewno zatopione w lace

W czasie masowej produkcji i niskiej jakości przedmiotów z nalepką “made in china” niezwykłym staje się kultywowanie tradycji ręcznego wykonywania rzeczy. Dziś opowiem o niezwykłych drewnianych przedmiotach pokrytych laką i bogato zdobionych. Pora na uchylenie rąbka tajemnicy na temat ouchi-nuri.

ouchi-nuri
Miska, tace i pałeczki wykonane w technice ouchi-nuri | Źródło: Yamaguchi-city.jp

Na moim blogu przewinął się już raz temat japońskiego rzemiosła drewnianego w momencie, gdy omawiałam wyroby yosegi.  

Dziś jednak opowiem trochę o połączeniu drewna i laki, a mianowicie o przedmiotach ouchi-nuri

Czym jest ouchi-nuri 

Przedmioty ouchi-nuri charakteryzują się stonowanym cynobrowym lakierem, zwanym ouchi vermillion, nakładanym wielowarstwowo na naturalne drewno, a następnie ozdobionym jesiennymi wzorami trawy malowanymi kolorowymi lakierami oraz herbem w kształcie rombu ze złotego liścia. 

Wśród wytwarzanych przedmiotów wyróżnić można tace, pudełka i pałeczki. Najbardziej znane są jednak lalki Ouchi, często kupowane jako regionalne pamiątki.  

Wyroby z lakieru ouchi-nuri to uznane przez rząd Tradycyjne Rzemiosło Japonii. 

ouchi-nuri
Ouchi-nuri | Zdjęcie: Yamaguchi Prefectural Tourism Federation, Źródło: Kogei Japan

Historia ouchi-nuri 

Kolebką i praktycznie jedynym miejscem, w którym wytwarzane jest ouchi-nuri są okolice Yamaguchi – głównego miasta prefektury Yamaguchi znajdującej się w zachodniej części wyspy Honsiu. Nazwa tego rzemiosła zaczerpnięta została jednak nie od lokalizacji, lecz od klanu, który pod koniec XIV wieku zyskał na terenie Yamaguchi znaczące wpływy – klanu Ouchi. 

Klan Ouchi był jednym z ważniejszych klanów ery Muromachi (1336-1573). Jego członkowie byli przede wszystkim mecenasami sztuki i kultury. Podziwiając ówczesną stolicę Japonii – Kioto – wprowadzali w Yamaguchi wiele zmian nawiązując mocno do estetyki cesarskiego miasta (np.: w budownictwie miejskim). Oprócz tego klan promował rozwój kulturalny i handel z Chinami i Koreą. W rezultacie w Yamaguchi powstała unikalna kultura o nazwie kultura Ouchi, stanowiąca niejako mieszankę kultury Kioto, chińskiej i koreańskiej.  

Elementem owej kultury Ouchi są właśnie drewniane przedmioty zdobione laką. I jak już wspomniałam, najczęściej kojarzone są z nimi lalki Ouchi. Historia mówi, że żona Hiroyo Ouchiego, dziewiątej głowy klanu Ouchi, bardzo tęskniła za życiem w Kioto. Kochający mąż sprowadził więc do Yamaguchi rzemieślników ze stolicy, aby w jego rezydencji tworzyli przepiękne lalki. Wszystko po to. Aby poprawić humor żonie 😀 Lalki Ouchi mają okrągłe twarze, oczy w kształcie migdałów i wykrzywione usta. Zawsze występują w parze i są uważane za symbol szczęścia małżeńskiego. 

Lakowane wyroby rodu Ouchi bardzo szybko stały się jednym z najważniejszych towarów, które eksportował on do Chin i Korei. Koniec handlu z tymi państwami oraz przeniesienie się klanu do nowej stolicy w okresie Edo (1603-1868) spowodował, że na jakiś czas produkcja zamarła. W okresie Meiji (1868-1912), po odkryciu Ouchi-wan, zestawu luksusowych misek z lakieru z epoki Ouchi, ponownie rozpoczęto wykonywanie przedmiotów w stylu Ouchi, biorąc wyżej wymienione misy jako wzór. Wtedy też zaczęto używać terminu ouchi-nuri.  

Lakowane przedmioty ouchi-nuri, w tym lalki produkowane są ręcznie po dziś dzień.  

Sposób tworzenia ouchi-nuri 

W procesie tworzenia lakowanych przedmiotów ouchi nuri, jak np. lalki wyróżnić można sześć etapów. W przypadku każdego, lecz przede wszystkim w momencie dekorowania, szczególnie ważne jest zachowanie niezwykłego spokoju i staranności. Pewna ręka to atrybut każdego mistrza. 

  1. Przygotowanie drewnianej bazy – jest to najdłuższy etap. Wszystko dlatego, że do wykonania lalek ouchi-nuri wykorzystywane są odpowiednio dobrane kawałki drewna, które następnie naturalnie suszy się przez kilka lat. Przeważnie do produkcji mis, okrągłych tac i lalek wybiera się drewno z styraka japońskiego, brzostownicy japońskiej lub z kasztanowca japońskiego. Czasami jednak, w przypadku tworzenia zamykanych przedmiotów (jak pudełka śniadaniowe bento czy kałamarze), używa się drewna z cyprysiku tępołuskowyego, paulowni omszonej lub z magnolii szerokolistnej. Po wysuszeniu wycina się odpowiedni kształt w drewnie. 
  2. Obróbka materiału – drewnianą bazę przygotowuje się tak, aby na jej powierzchni nie było żadnych zadrapań, a wszystkie elementy były ze sobą porządnie połączone. Powierzchnia bazy powinna być gładka. Po wygładzeniu powierzchni przedmiotu, w naszym przypadku lalki, pokrywa się ją za pomocą pędzla lub szpachelki lakierem podkładowym. Po wyschnięciu lakieru szlifuje się go na mokro za pomocą wodoodpornego papieru ściernego i specjalnego węgla drzewnego. 
  3. Położenie podkładu – Kolejnym lakierem, który kładzie się na lalkę jest tzw. Lakier podkładowy. Także i on po wyschnięciu szlifowany jest na mokro. 
  4. Położenie powłoki środkowej – Na wypolerowany podkład nakłada się warstwę środkową i suszy. Następnie znowu szlifuje się ją na mokro. 
  5. Malowanie – Na warstwę środkową ostrożnie nakładana jest warstwa lakieru. Ważne by ten etap odbywał się w miejscu sterylnym, pozbawionym kurzu, który mógłby osiąść na lalce w czasie malowania. Po pomalowaniu lalka umieszczana jest w specjalnej suszarce, gdzie pozostaje na 12-24 godzin. W tym czasie lakier reaguje z zaabsorbowanym tlenem i wilgocią i przechodzi ze stanu ciekłego w stały. 
  6. Dekorowanie – Przychodzi czas na najważniejszy i wymagający pewnej ręki etap. Lalkę zdobi się teraz wzorami. Popularne dekoracje to urushi-e, gdzie obrazy są rysowane kolorowym lakierem, haku-e, gdzie wkleja się złote i srebrne płatki, tworząc wzory, oraz maki-e, gdzie na narysowane laką wzory sypie się złoty i srebrny pył. Dekorowanie zajmuje zwykle około miesiąca lub dwóch, ponieważ wszystkie elementy maluje się ręcznie.  

W efekcie otrzymać możemy coś takiego: 

ouchi-nuri
Lalki Ouchi | Źródło: Kogei Japan

Choć tak naprawdę zakres przedmiotów wykonywanych w technice ouchi-nuri jest o wiele więcej.

Źródła:

Agnieszka Gach 

 

Dodaj komentarz

Zapisz się do newslettera