Chińskie rzemiosło artystyczne, Chiny

Mityczyny potwór Tāotiè

taotie
Naczynie typu ding z motywem tāotiè, Nowe Muzeum Miejskie Luoyang, Henan, Chiny | Źródło: Gary Todd, Flickr

Czym jest tāotiè

Znaczenia pojęcia tāotiè jako pierwsze szukać należy w tłumaczeniu znaków, którymi to pojęcie zostało zapisane, a więc dwoma znakami 饕餮. Co ciekawe, każdy z tych znaków posiada cząstkę oznaczającą „pożerać, zjadać”. Edward Kajdański zwraca także uwagę na cząstkę 虎 („tygrys”), będącą częścią pierwszego znaku. Z takiego zapisu słowa tāotiè wynika, że dla starożytnych Chińczyków słowo to było utożsamiane z potworem. 

Według pewnej legendy tāotiè byli ludźmi mieszkającymi na południowym-zachodzie od  Chin. Ich ciało miało być podobno porośnięte sierścią, a głowa przypominać miała ryj świni. 

Są chciwi i źli jak wilki. Lubią gromadzić dla siebie bogactwa; silni ograbiają słabych i starych. Boją się gromady, ale napadają na samotnych. Nazywają się Taotie.

Inna legenda mówi, że tāotiè to mityczny potwór, którego maskę umieszczano na naczyniach ofiarnych w celu odstraszenia złodziei lub osób chcących zakłócić rytualne obrzędy.

taotie
Głowa Tāotiè na bramie wejściowej mauzoleum rodziny Sheng w Syczuanie | Źródło: Victor Segalen, Wikimedia Commons

Tāotiè na brązach

Chodź nie mamy pewności, która z legend jest tą prawdziwą, to jedno jest pewne – maskę tāotiè rzeczywiście umieszczano na chińskich naczyniach rytualnych typu ding. Pierwsze przykłady pochodzą już z wczesnego okresu epoki Shang (ok. 1600-1300 p.n.e.) lecz najwięcej zachowało się z późnego okresu epoki Shang (ok. 1300 – 1045 p.n.e.) oraz z epoki Zhou (1045 do 256 p.n.e). 

taotie
Naczynie typu ding z motywem tāotiè, dynastia Shang (ok. 1500-1050 p.n.e.), Honolulu Academy of Arts | Źródło: Hiart, Wikimedia Commons

Z początku na naczyniach wyróżniano jedynie oczy potwora, umieszczone w pasie o niezróżnicowanej dekoracji. Niesamowity skok technologiczny w późnej epoce Shang pozwolił jednak na urozmaicenie wyobrażenia o rogi, uczy i usta. Są to elementy nawiązujące do konkretnych zwierząt. Mamy więc rogi woła, owcy, jelenia czy kozy, a także uszy tygrysa. Pojawiły się także przykłady z ludzkimi uszami. Ciekawa jest także linia żuchwy. Usta tāotiè są zwykle otwarte, a dolna szczęka jest często skrócona lub całkowicie nieobecna. Czasami dodawano także długie kły, prawdopodobnie tygrysie.

taotie
Szkic maski tāotiè z tłumaczeniem własnym z j. węgierskiego.
Źródło: Tao Kai, Wikimedia Commons

Pomimo dużej różnorodności w przedstawianiu, wszystkie maski łączyło jedno – ogromne, okrągłe, przerażające oczy.

Choć najwięcej zachowanych przykładów wyrobów zdobionych maską tāotiè znajdziemy na rytualnych naczyniach, to warto zaznaczyć, że zdobiono nimi także instrumenty muzyczne, którymi posługiwano się podczas rytuałów, jak również wyposażenie grobowca. Niestety, zwłaszcza w przypadku mebli, nie zachowało się zbyt wiele przykładów. 

Zoomorficzne wyobrażenie tāotiè wiąże się głęboko ze sztuką grobową. Nic dziwnego, powstało ono właśnie w okresie mocnego rozwoju kultu ofiary przodków, kiedy to głównym zajęciem chińskich rzemieślników było raczej tworzenie naczyń na mięso, zboże, wino i wodę, używanych do składania ofiar przodkom, niż bardziej praktycznych narzędzi.

taotie
Trójnóg ding z motywem tāotiè, późna dynastia Shang (ok.1600-ok.1046 p.n.e. ), okres Anyang (ok.1250-1046 p.n.e.)
| Źródło: Cleveland Museum of Art, Wikimedia Commons
taotie
Trójnóg ding z motywem tāotiè, wczesna dynastia Zachodnia Zhou dynasty (ok. 1046-771 p.n.e.),
| Źródło: Cleveland Museum of Art, Wikimedia Commons

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Agnieszka Gach

Źródło:

  1. Edward Kajdański, Chiny. Leksykon, Wydawnictwo Książka i Wiedza, Warszawa 2011, s. 320.
  2. Sarah Allan, The Taotie Motif on Early Chinese Ritual Bronzes, [w:] The Zoomorphic Imagination in Chinese Art and Culture, red. J. Silbergeld, E. Wang, University of Hawai’i Press, Honolulu 2016, s. 21-66.

Zostaw komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *