Grafika japońska, Japonia

Katsushika Hokusai – co wiemy o tym artyście

Najsłynniejszy drzeworytnik ukiyo-e Katsushika Hokusai urodził się 31 października 1760 w Edo (dzisiejsze Tokio) i tak naprawdę wcale nie nazywał. Mówi się, że w ciągu życia posługiwał się ponad 30 imionami. Na angielskojęzycznej stronie poświęconej temu artyście – https://www.hokusai-katsushika.org/ znajduje się baza wszystkich przypisanych mu imion, większość z nich opatrzona wizualizacjami jego podpisów. 

Wczesne lata 

W dniu urodzenia artysta otrzymał imię TokitarōNie wiadomo, kto był jego ojcem. Według niektórych podań był nim czyściciel luster w służbie szoguna – Nakajima Ise, matką natomiast konkubina, z którą Nakajima wszedł w sekretny związek. Inne źródła mówiły, że ojcem Tokitarō był artysta Kawamura Hichiroemon, nie zostało to jednak nigdy potwierdzone.  

Po raz pierwszy artysta zmienił swoje imię już w czasach dziecięcych, z Tokitarō na Tetsuzō (“magazyn żelaza”). W wieku lat 14 rozpoczął swoją karierę zatrudniając się w pracowni drzeworytniczej. W zaledwie cztery lata później przeniósł się do pracowni jednego z najważniejszych japońskich drzeworytników tych czasów – Katsukawy Shunshō (1726-1792). To właśnie tam młody adept wykształcił się w tworzeniu portretów aktorów teatru kabuki, jako że był to temat przewodni twórczości mistrza Shunshō. Pierwszy obraz Hokusaia o tej tematyce powstał w 1779 roku. Sygnowany był imieniem Shunrō (“blask wiosny”), które młody artysta przyjął na cześć swego mistrza. Przybieranie przez japońskich drzeworytników imion nawiązujących do nauczycieli, u których się kształcą było często spotykanym zjawiskiem. Nic więc dziwnego, że Hokusai też tak zrobił.  

Pod wpływem mistrza Shunshō Hokusai pozostał aż do roku 1795. Z roku na rok zachwyt nad twórczością mistrza był jednak coraz mniejszy. Rosło natomiast zainteresowanie pracami innego znanego artysty – Toyoharu (1735-1814). Pod jego wpływem Hokusai zainteresował się uki-e – drzeworytami, w których zastosowano zaczerpniętą z malarstwa Zachodniego perspektywę linearną zbieżną. 

Katsushika Hokusai
Katsushika Hokusai, “Aktor Segawa Kikunojo”, 1792 | Źródło: www.hokusai-katsushika.org

W kierunku samodzielnej twórczości 

W wieku 30 lat Hokusai opuścił pracownię Shunshō i objął kierownictwo w pracowni Tawaraya Sōriego (czynny w latach 1764-1780). Jak na rozpoczęcie kolejnego etapu w życiu przystało, artysta po raz kolejny zmienił swoje imię, także i tym razem nawiązując do swego nowego mistrza. Odtąd sygnował swoje prace jako Sōri. 

Tym razem artysta nie inspirował się swoim mistrzem, który tworzył dzieła w nawiązaniu do tradycji (styl yamato-e). W twórczości Hokusaia- Sōriego z tego okresu widać wpływ Katsukawy Shunshō, jak również Kitagawy Utamaro (1754-1806) tworzącego przede wszystkim portrety pięknych kobiet bijin-ga, oraz Shiby Kōkana (1747-1818), malarza tworzącego w stylu “zachodnim”. Hokusai stworzył wtedy ogromną ilość surimono, luksusowych odbitek drzeworytniczych wykonywanych w niewielkim nakładzie charakteryzujących się niezwykłą ozdobnością. 

W 1797 roku artysta przybrał imię, pod którym znany jest do dziś – Katsushika Hokusai. Okres ten był najpłodniejszym etapem twórczości tego artysty. Hokusai zerwał wtedy zupełnie z kanonami stylistycznymi swoich mistrzów i opracowywał własny styl. Jednym z najważniejszych elementów twórczości z tego okresu jest mocne nawiązywanie do malarstwa europejskiego, co widać bardzo dobrze w tworzonych przez artystę pejzażach.  

Katsushika Hokusai
Katsushika Hokusai, surimono “Trzy kurtyzany podziwiające kwiaty wiśni w pełnym rozkwicie”, 1797 | Źródło: www.hokusai-katsushika.org

Twórca pierwszych podręczników 

Lata 1810-1819 to bardzo ważny okres dla każdego mangaki. Tak, tak. Hokusai, posługujący się w tamtym okresie nowym imieniem – Taito – stworzył serię szkiców Manga, co tłumaczyć można jako “Szkice różne”. Opublikowano je w piętnastu tomach, które wydawano aż do śmierci artysty. W szkicach tych Hokusai zawarł własną wizję natury i człowieka.  

W tym okresie artysta tworzył także drzeworyty erotyczne shunga. O tym jednak wspomnę może innym razem 😀 

Katsushika Hokusai
Katsushika Hokusai, strony z Mangi | Źródło: Wikimedia Commons

Duże cykle pejzażowe 

Najważniejszym mim zdaniem okresem był przypadający na lata 1819-XXXX okres Itsu. W tym czasie sześćdziesięcioletni już Hokusai stworzył swoje największe arcydzieła i serie drzeworytnicze. Fascynację artysty światem duchów oraz tematyką historyczno-mitologiczną widać w dwóch cyklach “Sto opowieści o duchach” (1831) oraz “Walki bohaterów” (1833-34).  

Na początku lat 30. XIX wieku rozpoczęto publikację najsłynniejszej serii “36 widoków góry Fuji”. Część z nich artysta wykonał w technice aizuri-e, a część w semi-aizuri-e. Za najsłynniejsze dzieło z tej serii uznać można niewątpliwie “Wielką falę w Kanagawie”. Drugi znany cykl, także związany z wodą, to seria “Ośmiu widoków wysp Ryūkyū” (1833).  

Katsushika Hokusai
Katsushika Hokusai, “Wielka fala w Kanagawie”, ok. 1830–32, Metropolitan Museum of Art. | Źródło: Wikimedia Commons

Oprócz pejzaży Hokusai tworzył także drzeworyty wyobrażające ptaki i kwiaty (kachō-ga). Odbitki z cyklu “Duże kwiaty” (1833-34) oraz “Małe kwiaty” (1834) oraz cykl “Wielkie obrazy natury” (1832-33) są świadectwem ogromnego przywiązania artysty do tematu natury. Zresztą, można by to było już wywnioskować po samych rycinach przedstawiających wodospady. Nie ma chyba nic bardziej ulotnego niż opadająca kaskadami woda lub ptak przysiadający przez moment na gałęzi drzewa. A ulotność jest przecież główną cechą drzeworytów ukiyo-e.  

Katsushika Hokusai
Katsushika Hokusai, “Peonie i kanarek”, ok. 1834 , Museum of Fine Arts | Źródło: Wikimedia Commons

Starość a twórczość 

W momencie, w którym większość artystów przeszłaby na emeryturę, Hokusai dopiero się rozkręcał. W wieku 60 lat stworzył wyżej wspomniane serie. W wieku lat siedemdziesięciu rozpoczął tworzenie w zupełnie odmiennym stylu. Artysta podpisywał się wtedy jako “Manji, starzec opętany malarstwem”. Najwspanialszymi dziełem z tego okresu jest seria “Stu widoków góry Fuji” wykonana w czerni z odcieniami szarości. Hokusai wykonał wtedy niesamowity przeskok z wielobarwności do monochromatyczności (choć w późniejszych latach powrócił do tworzenia w kolorze).  

Katsushika Hokusai
Katsushika Hokusai, „Fuji i wspinający się smok”, z cyklu „Sto widoków góry Fuji” | Źródło: ukiyoe.org

Twórczość z tego okresu najlepiej zresztą opisze sam Hokusai: 

Jako sześciolatek nabrałem manii rysowania przedmiotów, a od skończenia lat pięćdziesięciu, często publikuję swoje rysunki. Jednak pośród tego, co stworzyłem przez ostatnie siedemdziesiąt lat, nie ma nic godnego uwagi.

W wieku siedemdziesięciu trzech lat pojąłem istotę budowy zwierząt, ptaków, owadów i ryb, a także istotę życia ziół i roślin. Dlatego też, kiedy skończę lat osiemdziesiąt sześć, pójdę dalej. W wieku lat dziewięćdziesięciu jeszcze bardziej zgłębię ich ukryty sens, a kiedy będę miał lat sto, być może osiągnę boski wymiar. Kiedy skończę sto dziesięć lat, najdrobniejsza kreska i kropka będą żyły własnym życiem. Jeśli mógłbym wyrazić jakieś życzenie, to prosiłbym tych, którzy dożyją tego czasu, by sprawdzili, czy to, o czym mówię, okaże się prawdą.

Uchhh, coś długa wyszła mi ta biografia. O Katsushice Hokusaiu nie da się jednak opowiedzieć w skrócie. Mimo wszystko mam jednak nadzieję, że przybliżyłam Wam choć trochę postać tego wielkiego artysty. 

Obecnie drzeworyty autorstwa Hokusaia zobaczyć można na żywo na wystawie “Hokusai.Wędrując…”, którą zorganizowało Muzeum Narodowe w Krakowie. Z okazji urodzin artysty w dniu 31 października bilety na wystawę kosztować będą jedynie 5 zł.  

Agnieszka Gach

Źródła:

One Comment to “Katsushika Hokusai – co wiemy o tym artyście”

Zostaw komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *