Grafika japońska, Historia jednego dzieła, Japonia

Historia jednego dzieła. „Gil i płacząca wiśnia”

Gil i płacząca wiśnia
Katsushika Hokusai, „Gil i płacząca wiśnia”, 1829–1839, Clarence Buckingham Collection | Źródło: Art Institute Chicago

Powyższy drzeworyt pochodzi z nienazwanej serii autorstwa Katsushiki Hokusaia przedstawiającej wyobrażenia ptaków i kwiatów. Jest to więc przykład tzw. nurtu kachō-ga. Widzimy tutaj małego gila zwisającego w dół z gałęzi wiśni japońskiej.

Gil zwyczajny (z jap. uso) w symbolice japońskiej traktowany jest jako znak szczęścia. Co ciekawe jednak, innym znaczeniem samego słowa uso jest “kłamstwo”. Japończycy postanowili pogodzić oba znaczenia tego słowa. Co roku w świątyniach Tenjin w całej Japonii, w dniach 24-25 stycznia obchodzi się ceremonię “zamiany gila”. Zakupiona rok wcześniej drewniana figurka tego ptaka zostaje oddana do świątyni, a w zamian za nią kupuje się nową, pobłogosławioną figurkę. Gil jest więc formą rocznego talizmanu, który kupują przede wszystkim osoby chcące uchronić się przed nieszczęściami. I tak, zgodnie z legendą, „zeszłoroczne zło stało się kłamstwem i zostało zastąpione prawdziwym szczęściem”.

Gil przedstawiony na obrazie Hokusaia jest samcem. Wyróżnia się różowym oznaczeniem od policzka po gardło. Siedzi na gałęzi śliwy (z jap. sakura), także ważnego japońskiego symbolu. Zarówno ptak jak i kwiaty wybijają się na pierwszy plan dzięki zastosowaniu mocnego niebieskiego tła. Prezentowana odbitka zachowała intensywność koloru do naszych czasów dzięki temu, że zamiast naturalnego barwnika (zwykle indygo) artysta zastosował błękit pruski. Pigment ten, w przeciwieństwie do naturalnych, nie blaknie z czasem. Co ciekawe, nie jest to tradycyjne medium japońskie – błękit pruski został przywieziony do Japonii przez Europejczyków. W XVIII i XIX wieku stosowany był często w japońskim drzeworytnictwie. Powstał nawet osobny nurt artystyczny zwany aizuri-e, w którym drzeworyty odbijano używając wyłącznie tego barwnika.

Ciemne tło uwidacznia kwiaty i gila, z drugiej jednak strony przeszkadza w rozczytaniu tekstu umieszczonego w prawej górnej części drzeworytu. Jest to krótki werset złożony z siedemnastu sylab (hokku) autorstwa Bunrai’ana Setsumana, poety haiku związanego ze szkołą Setsumon, z którą także i Hokusai był kojarzony.

Gil i płacząca wiśnia
Tłumaczenie własne haiku autorstwa Bunrai’ana Setsumana, który Hokusai umieścił na drzeworycie „Gil i płacząca wiśnia”

Poranna wiśnia” odnosi się do kwitnącej wiśni zwilżonej rosą.

Kachō-ga, choć nie były wiodącym kierunkiem działalności artystycznej Hokusaia, są niewątpliwie warte uwagi. Zwłaszcza, jeśli zauważymy, że odcisnęły swoje piętno na sztuce europejskiej. Nie powiecie chyba, że drzeworyt ten nie skojarzył się wam ze znanym obrazem Vincenta van Gogha?

Gil i płacząca wiśnia
Vincent van Gogh, „Kwitnący migdałowiec”, 1890, Van Gogh Museum | Źródło: Wikimedia Commons

Co myślicie o przedstawionym dziele? Ja z pewnością chciałabym mieś ten drzeworyt w swojej kolekcji.

Agnieszka Gach

Źródła:

Zostaw komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *