Chińskie łuki triumfalne – bailou, pailou, painfang

Pomysł na temat do dzisiejszego wpisu zaczerpnęłam z encyklopedii stworzonej ponad dekadę temu przez Edwarda Kajdańskiego, znanego polskiego pisarza zajmującego się kulturą i sztuką Chin. Pod literą B znalazłam ciekawe pojęcie przypisane chińskim łukom triumfalnym – bailou. Co można rozumieć pod tym hasłem? Jak wyglądają chińskie łuki triumfalne? I czym różnią się od znanych nam europejskich budowli tego typu?

chińskie łuki triumfalne
Zdobiona kolorową glazurą brama przy świątyni Putuo Zongcheng temple, Chengde | Autor zdjęcia: Gisling Źródło: Wikimedia Commons

Bailou? A może jakoś inaczej? 

Jak już wspomniałam, według Edwarda Kajdańkiego chińskie wolnostojące budowle przypominające swoim wyglądem łuki triumfalne określa się mianem bailou. W żadnym innym dostępnym przeze mnie źródle nie znalazłam jednak owego pojęcia. W momencie omawiania chińskich łuków triumfalnych pojawia się za to podobnie brzmiące słowo pailou (牌楼). Najczęściej jednak używa się terminu paifang (牌坊). I najprawdopodobniej to właśnie tego ostatniego pojęcia powinniśmy używać omawiając chińskie łuki triumfalne. 

Pierwotnie termin paifang związany był z administracyjnym podziałem miast w starożytnych Chinach. Miasta dzielono na okręgi zwane fang (坊). Poszczególne “fangi” były od siebie oddzielone murami lub płotami, w które wbudowywano bramy, zamykane na noc. Fangi dzielono na mniejsze rejony, tzw. “społeczności” zwane pai. Każde pai z kolei zawierało obszar obejmujący kilka hutongów (uliczek). Omówiony wyżej system podziału administracyjnego rozwinął się bardzo w czasach dynastii Tang (618-907), a późniejsze dynastie nie zmieniły tego stanu rzeczy.  

Pierwotnie słowo paifang odnosiło się do bramy wejściowej do danego fangu. Dopiero za czasów dynastii Song (960-1279) mianem tym zaczęto określać ozdobne pomniki w formie łuków triumfalnych. 

Symbolika chińskich łuków triumfalnych  

Pierwowzorów bailou, czy też paifang dopatrywać można na subkontynencie indyjskim. To właśnie tam zobaczyć można monumentalne bramy zwane torana – ozdobne, często łukowate bramy budowane w celach ceremonialnych przez wyznawców buddyzmu, hinduizmu i dżinizmu. Torana stawiana była przed stupą – budowlą sakralną. 

chińskie łuki triumfalne
Torana przed stupą, Nagda, Radżastan, Indie | Źródło: Wikimedia Commons

Wraz z buddyzmem do Azji Wschodniej przeniknął pomysł wznoszenia monumentalnych bram. I tak w Japonii zaczęto stawiać bramy tori, w Korei bramy hongsalmun, w Tajlandii Sao Ching Cha, a w Chinach bramy paifang. Konstrukcja każdej z nich nawiązywała do pierwowzoru – torany. I podobne jak oryginał, każda z nich broniła wstępu do ważnej dla społeczeństwa strefy – religijnej bądź społecznej.

chińskie łuki triumfalne
Brama Torii przed chramem Itsukushima, Miyajima, Japonia | Autor zdjęcia: Rdsmith4 Źródło: Wikimedia Commons

 

chińskie łuki triumfalne
Hongsalmun przed grobowcem cesarskim Illeung, Seul, Korea Południowa| Autor zdjęcia: Noh Mun Duek Źródło: Wikimedia Commons

Architektura paifangu 

Chińskie łuki triumfalne przybierały najczęściej formę olbrzymich, niemal monumentalnych bram z kilkoma (z reguły trzema lub pięcioma) przejściami. Najstarsze z zachowanych są zbudowane z kamienia, jednak pierwowzorem były niewątpliwie bramy drewniane, na co wskazuje zarówno ich forma jak i szczegóły konstrukcyjne. 

Paifang to zdecydowanie najbardziej dekoracyjna odmiana indyjskiej torany. Na przeciągu lat wyewoluowało kilka różnych stylów tworzenia chińskich łuków triumfalnych.  

Pierwszy styl zakłada umieszczenie dwóch drewnianych kolumn na kamiennych podstawach i połączenie ich za pomocą poziomych drewnianych belek. Jest to niewątpliwie najbardziej ozdobna forma paifangu – kolumny malowane są najczęściej na czerwono (symboliczny kolor), a poziome belki bogato dekoruje się zawiłymi wzorami. Całość konstrukcji wieńczy dodatkowo dach pokryty kolorowymi dachówkami oraz rzeźbami mitycznych bestii.   

chińskie łuki triumfalne
Dekoracyjny paifang w Pałacu Letnim w Pekinie | Autor zdjęcia: Zhangzhe0101 Źródło: Wikimedia Commons

Trochę podobnie wyglądają bramy wykonane z kamienia lub cegły. Ich ściany mogą być pomalowane lub ozdobione kolorowymi płytkami, a szczyty łuków są ozdobione jak ich drewniane odpowiedniki. 

Zupełnie inną formę przybierają bramy budowane na terenach religijnych. W tym przypadku tworzą je gładkie białe kamienne filarów i belki, bez dachówek ani żadnej kolorowej dekoracji, ale za to z misternymi rzeźbami.

chińskie łuki triumfalne
Paifang z Xidi, prowincja Anhui | Autor zdjęcia: RolfMueller Źródło: Wikimedia Commons

Co ciekawe, poza Chinami paifang od dawna jest symbolem Chinatown. Największy z nich znajduje się w Stanach Zjednoczonych i jest to tzw. Łuk Przyjaźni, 

 chińskie łuki triumfalne
Łuk Przyjaźni, Chinatown, Waszyngton, USA | Autor zdjęcia: Postdlf Źródło: Wikimedia Commons

To wszystko co przygotowałam dla Was na dzisiaj. Zapraszam do komentowania!.

Agnieszka Gach

Dodaj komentarz

Zapisz się do newslettera