Borobudur – indonezyjska świątynia-wzgórze

Świątynia Borobudur wzniesiona najprawdopodobniej na przełomie VIII i IX wieku w pobliżu miasta Magelang na Jawie to jedna z najbardziej niezwykłych budowli na świece. To jedna z największych buddyjskich świątyń – miejsce kultu religijnego, ale także honorowy punkt zwiedzania każdego turysty przybywającego na Jawę.

Borobudur
Świątynia Borobudur | Autor: Zaenulihsan91; Źródło: Wikimedia Commons

Świątynia Borobudur (z jęz. indonezyjskim Candi Borobudur, “świątynia-wzgórze”) znajduje się w dolinie Kedu, na wyspie Jawa w Indonezji. Została wzniesiona na miejscu mniejszej świątyni poświęconej Śiwie. 

 

Historia Borobudur 

Nie znamy dokładnej daty wzniesienia świątyni. Do naszych czasów nie zachowały się bowiem żadne źródła pisane na temat dat powstania, fundatora, a nawet przeznaczenia budowli. Dzięki analizie inskrypcji na zdobiących ją reliefach można jednak wywnioskować, że wzniesiono ją między 750 a 850 r., a więc za panowania dynastii Shailendra. Borobudur ma więc przeszło 1200 lat!  

Nie oznacza to jednak, że przez cały czas stanowiła ona buddyjskie centrum pielgrzymkowe. Wręcz przeciwnie – niedługo, bo już w XI wieku, Borobudur została porzucona i pozostawiona na pastwę losu. Siły przyrody – dżungla wraz z pyłem pochodzącym ze znajdującego się nieopodal czynnego wulkanu Merapi – szczelnie ukryły budowlę przed ludzkim okiem.  

Borobudur odkryto na nowo dopiero w 1814 roku za sprawą Brytyjczyka, wicegubernatora Jawy Sir Thomasa Stanforda Rafflesa. Nakazał on oczyścić świątynię z pokrywającego ją pyłu wulkanicznego, co nie było wcale łatwe – prace nad konserwacją świątyni trwały jeszcze przez dobrych kilkadziesiąt lat. W latach 1975-1982 rząd Indonezji razem z UNESCO przeprowadził największą z renowacji. Dzięki temu dziś zwiedzający mogą podziwiać Borobudur w obecnej krasie.

Borobudur
Świątynia Borobudur | Źródło: Pixabay

Architektura świątyni-wzgórza 

Borobudur to świątynia o ogromnym znaczeniu architektonicznym oraz symbolicznym. Z jednej strony jest to dość prosta budowla, którą przyporządkować można jako stupę – najprostszy typ buddyjskiej budowli sakralnej. Jednakże sposób, w jaki ją skonstruowano sprawił, że Borobudur uznawana jest za jeden z najbardziej skomplikowanych budynków na świecie. 

Tak na prawdę to nie tyle świątynia, co sieć tarasów i schodów tworzących kaskadową konstrukcją pokrywającą całe wzgórze (podobno z lotu ptaka świątynia wygląda jak ogromna tantryczna mandala). Cała konstrukcja zwieńczona jest centralną kopułą. Tarasy i schody tworzą “ścieżkę”, po której poruszać mają się wierni w ramach rytualnej pielgrzymki. Całą konstrukcję, zajmującą w sumie powierzchnię 2520 m² ozdobiono łącznie 2672 reliefami oraz 504 posągami Buddy.  

Zarówno kaskadowo-tarasowy układ świątyni, jak i zdobiące ją reliefy mają kosmologiczny charakter. Dzięki reliefom wierni poznają historię Buddy oraz jego kolejnych wcieleń, jak również przybliża się im buddyjską wizję Wszechświata: 

  • Pierwszy poziom, niestety jeszcze nie odkryty z pyłu, nawiązuje do strefy pragnień (kamadhatu). Ozdobiono go 160 płaskorzeźbami ukazującymi ziemskie przyjemności oraz ich konsekwencje w zaświatach.  
  • Na drugi poziom reprezentujący strefę czystej formy (rupadhatu) składa się sześć kwadratowych, bogato zdobionych tarasów, 
  • Najwyższy, trzeci poziom odzwierciedla niematerialną strefę czystego ducha (arupadhatu). Tworzą go trzy okrągłe tarasy.
Borobudur
Przekrój i proporcje świątyni Borobudur | Autor: Gunawan Kartapranata; Tłumaczenie na j. polski: Jeremias; Źródło: Wikimedia Commons

Szczególnie ciekawym elementem są małe stupy znajdujące się na najwyższych tarasach. Każda z nich posiada charakterystyczne otwory, a w ich wnętrzu umieszczono posąg medytującego Buddy.  

Borobudur
Stupy na najwyższych tarasach | Źródło: pixabay

W 1991 roku kompleks świątynny Borobudur został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Została także wpisana na listę rekordów Guinnessa jako największe stanowisko archeologiczne świątyni buddyjskiej na świecie. 

Agnieszka Gach 

Źródła: 

Dodaj komentarz

Zapisz się do newslettera