Zbroja ō-yoroi, czyli w czym walczył Japończyk

Oglądał ktoś filmy Akiry Kurosawy „Siedmiu samurajów”? Ostatnio wreszcie zmobilizowałam się i obejrzałam kilka filmów tego reżysera. A ten konkretny film zainspirował mnie tak bardzo, że postanowiłam głębiej przyjrzeć się postaci samuraja. Jako że to blog przede wszystkim o sztuce, najwięcej miejsca w dzisiejszym wpisie poświęcę tradycyjnej japońskiej zbroi, ō-yoroi.

Społeczność samurajska pojawiła się w Japonii na przełomie VII i VIII wieku n.e., zapewne w okresie Yamato. Nie są to jednak informacje 100% pewne. Istnieją natomiast przesłanki mówiące o udziale samurajów w wojnie Gempei z lat 1180 – 1185, która prowadzona była przez dwa wrogo do siebie nastawione klany – Minamoto i Taira. Więcej informacji o wojownikach pochodzi z tzw. „Sengoku Jidai” ( „kraj ogarnięty wojną”. To okres obejmujący lata 1477-1615).

Najważniejszym narzędziami walki były samurajski miecz katana i krótki miecz wakizashi (komplet zwany daishō). Nie znaczy to jednak, że walczono tylko mieczem. Dobry samuraj musiał także posługiwać się  łukiem (kyūjutsu). Często używali także włóczni yari, broni drzewcowego nazwie naginata (często używana przez kobiety-samurajów), czy wachlarz bojowy tessen. Jednakże, pomimo widocznej różnorodności ekwipunku, to właśnie katana była najcenniejsza dla samuraja. Według Japończyków miecz stanowił narzędzie kształtowania osobowości, fizycznej i psychicznej koncentracji. Sztuka fechtunku, którą posługiwali się samurajowie nazywamy kenjutsu. Miała ona bliski związek z religią shinto. 

Na co dzień samurajowie nosili strój składający się ze spodni hakama i kamizelki kamishimo, na których widniał kamon (herb klanu/rodziny). Ważniejszy dla mnie jest jednak ich strój bitewny. Samurajska zbroja zwana ō-yoroi (z jap. wspaniała zbroja) po raz pierwszy pojawiła się w połowie X wieku, w późnym okresie Heian. Została zaprojektowana głównie dla kawalerii oraz łuczników (pancerz był ciężki, więc piechota nie mogła być w nią ubrana, bo to utrudniałoby przemarsz). Z czasem ō-yoroi nabrała więcej walorów estetycznych. W większości przypadków nosili ją bogaci samurajowie o wysokim statusie społecznym (dowódcy, generałowie), którzy poruszali się na koniach. Piechota nosiła uproszczone ō-yoroi (skromniejsza, mniej elementów składowych).

Zbroja ō-yoroi, wczesny XIV wiek, żelazo, laka, skóra, jedwab, miedź

To dodanie walorów estetycznych do zbroi sprawiło, że w niektórych kręgach o ō-yoroi mówi się w ramach rzemiosła artystycznego.  Zbroja ta składała się z pancerza zbudowanego ze stalowych płytek oraz z trzech dużych osłon ud (kusazuri). Zbroja nie zakrywała prawego boku ubranego w nią samuraja (bok ten chroniła natomiast duża stalowa płyta, do której przymocowana była osłona ud).  Poszczególne elementy zbroi łączyły taśmy wykonywane z malowanej skóry lub farbowanego, jedwabnego sznura. Większość ō-yoroi pokrywane były czarną laką. Opis poszczególnych elementów zbroi:

  • Sode – naramienniki, wykonane z lakierowanej skory lub metalowej płyty. Na niej mocowano rzędy łusek związanych między sobą grubymi jedwabnymi nićmi,
  • Hato o no ita – ochraniacz lewej pachy. Zwykle mniejszy od prawego i bogato zdobiony,
  • Kote – rękawice wykonane z watowanego jedwabiu, sukna, skóry lub kolczugi. Początkowo kote noszono tylko na lewej ręce, 
  • Do – główny element zbroi, ochraniacz tułowia. Wyglądał różnie w zależności od okresu, w którym został wykonany,

    Szkic zbroi

  • Haidate – z początku jedynie dwie metalowe płyty mające zapewnić lepszą ochronę siedzącemu na koniu jeźdźcowi. Później przybrały postać fartucha z materiału, którego dolna połowa pokryta była płytkami,
  • Sune-ate, shino-zutsu – Nagolenniki chroniące nogi od kostek do kolan. Wykonywane były z żelaznego odlewu lub polakierowanej skóry przyszytej lub przywiązanej do warstwy materiału,
  • Kyahan – płócienne lub bawełniane ochraniacze w kształcie łydki, łączyły się z nagolennikami i miały chronić przed otarciami,
  • Tsurumaki – futrzane buty podbite jedwabiem, podbijane jedwabiem lub brokatem. Nosili je wyżsi rangą. Prości żołnierze nosili sandały waraji, wykonane z tanich materiałów,
  • Kusazuri – osłona dolnych partii ciała, jedyna do czasu powstania haidate,
  • Sendan no ita – ochraniacz prawej pachy,
  • Nodowa – ochrona szyi i gardła w postaci płyty w kształcie litery „u” pokrytej drobnymi płytkami powiązanymi ze sobą,

Jednym z najważniejszych elementów samurajskiej zbroi był hełm – kabuto. Warto wspomnieć, że oprócz funkcji ochronnej pełnił także funkcję symboliczną. Zdarzało się bowiem, że na hełmie umieszczano elementy dekoracyjne, które niejako pozwalały rozpoznawać, kim jest walczący (często przesadzano z ogromem dekoracji).  Na kabuto składało się kilka zasadniczych elementów:

  • Tehen – otwór na czubku hełmu służył on do przeciągania włosów które nie mieściły się pod hełmem,

    Szkic hełmu

  • Hachi – kopuła hełmu, miała okrągły kształt i była ciężka (wykonywano ją z blachy),
  • Fukigaeshi –  „skrzydełka” po bokach  hełmu. Miały one chronić zbroję przed rozcięciem jej wiązań ciosem miecza z góry,
  • Shikoro – do tylniej części hełmu przymocowano od trzech do siedmiu ruchomych płytek które miały na celu chronić kark,
  • Mabisashi – daszek do ochrony części twarzy i przed promieniami słońca. Jego górna część była bogato zdobiona, a dół często lakierowano na czerwono (podobno odbita w masce poniżej czerwień dawała przerażający efekt).  Nad daszkiem często znaczniejsi wojownicy umieszczali różne ozdoby (o czym już wcześniej wspomniałem), wykorzystując do tego specjalne gniazdo – haraidate,
  • Mempo – maski ochraniające twarz. Wyżsi rangą samurajowie nosili maski zakrywające całą twarz, natomiast zwykli wojownicy używali masek które zakrywały tylko część twarz,

 

Na tym zakończę dzisiejszy wpis. Wszystkich, którzy czują niedosyt odsyłam do jednej ze stron, z której korzystałam: Zbroje. Zapraszam do komentowania 😀

Agnieszka Gach

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *