Yokohama-e, czyli gdy zobaczysz cudzoziemca po raz pierwszy

Japońskich drzeworytów ukiyo-e część druga.  Tym razem postawiłam nie na przykłady nie z XVII lecz z XIX wieku. Mowa tutaj o rycinach należących do grupy yokohama-e. Jest to dosyć specyficzny typ przedstawień, który zamiast mieszkańców archipelagu ukazuje przebywających w Japonii od 2 połowy XIX wieku cudzoziemców oraz widoki z zajmowanego przez nich portu w Jokohamie. 

W 1954 roku Japonia podpisała traktat w Kanagawie, który otwierał dotychczas izolujący się kraj. W porozumieniu tym Stany Zjednoczone zażądały m.in. otwarcia na statki obcokrajowców kilku japońskich portów. Do Japonii zaczęli przybywać dyplomaci, często wraz z całymi rodzinami. Japończycy po raz pierwszy na tak dużą skalę zetknęli się z obcą kulturą (wcześniej zetknęli się chociażby z Holendrami, ale w niewielkim stopniu). Jednym z efektów opisanych powyżej wydarzeń był wzrost fascynacji zachodem, który można zauważyć w japońskiej technice, medycynie, ale także i sztuce z tego okresu. To jak mocno sięgała ta fascynacja widać właśnie na powstałych w latach 1859-1862 drzeworytach yokohama-e. W ciągu kilku lat powstało ok. 500 prac autorstwa ok. 31 japońskich drzeworytników, głównie studentów szkoły Utagawa. Byli to m.in.: Utagawa Yoshitora, Utagawa Sadahide, Utagawa Hiroshige II i Utagawa Hiroshige III.

Zetkniecie się z kulturą zachodnią wparło wpływ na wszystkie dziedziny japońskie sztuki. Także w drzeworytnictwie podejmowano próby wykorzystania zachodnich technik (np.: perspektywy). Prób tych nie widać jednak na pierwszy rzut oka w yokohama-e, w których kompozycja i motywy są typowo japońskie. Przykładem może być rycina „Anglik sortujący tkaniny na sprzedaż w Jokohamie” autorstwa Sadahide z 1861 r., gdzie obok wyobrażenia kupca mamy także przedstawienie jego nieobecnej żony, które ujęto w ramę. Był to typowy układ kompozycyjny grafik japońskich, który miał ukazywać o czym myśli główny bohater. W tym przypadku ukazano samotność kupca i jego miłość do żony. 

"Anglik sortujący tkaniny na sprzedaż w Jokohamie", Utagawa Sadahide, 1861 r.

Anglik sortujący tkaniny na sprzedaż w Jokohamie„, Utagawa Sadahide, 1861 r.

Zestawienie zachowanych do dzisiaj drzeworytów yokohama-e to także świetny sposób na zaobserwowanie różnorodnej mody zachodniej, głownie damskiej, z 2 połowy XIX wieku. Częstym zabiegiem było bowiem ukazywanie par obcokrajowców, a często nawet całych rodzin (z dziećmi, psami, a nawet służącymi). Zachowały się przykłady rycin przedstawiających pary narodowości rosyjskiej, holenderskiej, czy francuskiej, chociażby w pracach Utagawy Kunihisy z 1861 roku. 

"Amerykański kupiec spacerujący po Jokohamie, Utagawa Sadahide, 1861 r.

Amerykański kupiec spacerujący po Jokohamie„, Utagawa Sadahide, 1861 r.

Ciekawym przykładem drzeworytów yokohama-e są wyobrażenia samego  portu w Jokohamie. Drzeworyty tego typu charakteryzują się przede wszystkim wielkim formatem. Niektóre potraktowano w sposób bardzo szkicowy (chociażby „Kompletny obraz nowootwartego portu w Jokohamie” autorstwa Sadahide z lat 1859-60). Większość to jednak reprodukcje barwne i bardzo obrazowe. 

Kompletny obraz nowootwartego portu w Jokohamie„, Utagawa Sadahide, 1859-60

Cztery lata schyłku epoki Edo (1603-1868) to okres, który mogę z ręka na sercu nazwać jednym z najważniejszych etapów rozwoju japońskiego drzeworytnictwa. Niestety dotychczas znalazło się niewiele publikacji omawiających ten temat 🙁 Miejmy nadzieję, że zmieni się to w przyszłości.

Zapraszam do komentowania!

Agnieszka Gach

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *