Japońska architektura – okres Heian (794-1185)

Modyfikacja:  Jirka Matousek via Foter.com / CC BY

Nadszedł czas na nowo odświeżyć zaczęty przeze mnie cykl poświęcony japońskiej architekturze. Do tej pory zdołałam omówić okres Asuka oraz Nara. Teraz przyszedł czas na kolejny z nich – okres Heian

Przedział od IX do XII wieku to czasy przemian nie tylko w średniowiecznej Europie ale także w Chinach. W obu tych przypadkach mamy do czynienia z kształtowaniem się niezwykłych rozwiązań architektonicznych. I choć nie można bezpośrednio porównywać sztuki karolińskiej i ottońskiej ze sztuką chińską, to stwierdzenie że wszystkie na równi odcisnęły piętno w historii sztuki jest tu jak najbardziej na miejscu. 

Pod koniec VIII wieku postanowiono zmienić stolicę. Nara przestała być odpowiednim miejscem. Po chwilowym pobycie w Nagaoce cesarz przeniósł się na nowe miejsce, które nazwano Heian-kio, czyli tzw. Stolica Pokoju. Dzisiaj jest to jedno z najpiękniejszych miast Japonii, które musi odwiedzić każdy, kto uważa się za miłośnika tego kraju – Kioto. 

Widok na obecne Kioto Źródło: masatoshi_ via Foter.com / CC BY

Widok na obecne Kioto
Źródło: masatoshi_ via Foter.com / CC BY

Określenie Stolica Pokoju nie wzięło się znikąd.  W ciągu tych czterech wieków Japończycy byli dość pokojowo nastawionym narodem. Ponadto brak konfliktów z sąsiadami doprowadził do izolacji tego kraju. Niektórzy mogą twierdzić, że izolacja była złym pomysłem, zwłaszcza w tak młodym etapie rozwoju kraju. Japończycy uważali jednak inaczej. Mieli po prostu dość naśladowania swoich sąsiadów. Postanowili więc skorzystać z czasów pokoju i wypracować styl zupełnie inny, charakterystyczny jedynie dla Japonii.

W tym momencie wypadało by przytoczyć termin sinden-zukuri. Był to nowy typ rezydencji, który pojawił się w okresie Heian. Główny budynek określano mianem shinden, co można przetłumaczyć po prostu jako miejsce do spania. Po jego bokach (z lewej i prawej strony) rozlokowano natomiast dodatkowe pawilony zwane tainoya. Pawilony te były połączone z głównym budynkiem za pomocą kolumnowych galerii lub mostków, które nazywano odpowiednio sukiwatadono i watadono. Z tego drugiego biegły kolejne mostki, łączące mniejsze pawilony – tsuridono. Ważnym elementem był także chūmon-ro,  które prowadziło do południowego dziedzińca, gdzie obchodzone wiele uroczystości. Cały kompleks otoczony był przez dobrze utrzymany park. 

Miniaturowy model rezydencji Higashi Sanjo reprezentujący typ shinden-zukury Źródło: Wikimedia Commons

Miniaturowy model rezydencji Higashi Sanjo reprezentujący typ shinden-zukury
Źródło: Wikimedia Commons

Lecz układ pomieszczeń w rezydencji nie był jedynym elementem wskazującym na japoński charakter danej budowli. Dość ciekawy był także sposób ich stawiania. Wszystkie budowle stały bowiem na drewnianych palach (podłoga znajdowała się nad ziemią). Wrócono także do krycia dachów kora cyprysową zamiast chińskiej dachówki. To wszystko daje nam obraz typowej japońskiej architektury, bez żadnych chińskich domieszek. 

Należałoby także wspomnieć o pochodnych shinden-zukuri, a mianowicie o buke-zukuri i shoin-zukuri. Pierwszy z nich, buke-zukuri, to po prostu wersja dla wojskowych. Układ budowli się nie zmienił, było ich jedynie więcej. Pawilony zamieszkiwali żołnierze i ich rodziny, aby być jak najbliżej swojego pana. aby szybko ich wezwać, na dziedzińcu stawiano wieżę lub yagurę (trudno mi określić co to. Osobiście przypomina mi basztę).  Domy buke-zukuri były proste i praktyczne. Nie zdobiono ich. Z kolei shoin-zukuri dotyczy początków tradycyjnego budownictwa mieszkalnego i rozwinął się w okresie Muromachi. Pozwolę więc sobie pozostawić omówienie tego stylu na później. 

Przejdźmy teraz do przykładów ilustrujących styl sinden-zukuri. Najważniejszym przykładem jest chyba pałac cesarski w Kioto. Niestety w 1227 roku pałac spłonął i nigdy nie został odbudowany. Znajomość tego jak wyglądał opiera się jedynie na współczesnych źródłach literackich, przetrwałych planach oraz na obrazach. Dodatkowo kilka informacji dostarczyły wykopaliska przeprowadzone po 1970 roku.

Innym przykładem jest pawilon świątyni Byōdō-in w Uji koło Kioto, znany jako Pawilon Feniksa. Sama świątynia została wybudowana w 998 roku jako wiejska rezydencja wysokiego rangą dworzanina – Minamoto Shigenobu. Z kolei pawilon powstał dopiero w 1053 roku. W centralnym pomieszczeniu znajduje się słynny wizerunek Buddy Amidy. Z kolei na Dach pawilonu znajdują się posągi chińskiego feniksa , zwanej w języku japońskim Hoo.

Byōdō-in, Kioto Źródło: Andrew and Annemarie via Foter.com  CC BY-SA

Byōdō-in, Kioto
Źródło: Andrew and Annemarie via Foter.com CC BY-SA

Byōdō-in Źródło:  Jirka Matousek via Foter.com  CC BY

Byōdō-in
Źródło: Jirka Matousek via Foter.com CC BY

Trzecim przykładem jest Hōjō-ji, buddyjska świątynia w Kioto. Świątynia została zbudowana około roku 1017 przez Fujiwara no Michinaga. Podobno była ona bogato zdobiona złotem, srebrem, lapis lazuri i kością słoniową. Niestety została ona  zniszczona przez pożar w 1053 i nie odbudowano jej.

Tym smutnym akcentem zakończę dzisiejszy post. Zapraszam do komentowania oraz czytania innych wpisów 🙂

Agnieszka Gach

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *