Chińska kaligrafia jako forma sztuki

 

B.S. Źródło: Wise via Foter.com / CC BY

Witajcie! Czas zacząć cykl wykładów poświęconych malarstwu chińskiemu. Ta gałąź sztuki azjatyckiej zajmuje specjalne miejsce w moim sercu, tak więc postanowiłam poświęcić temu tematowi część wpisów na moim blogu. Zanim to jednak nastąpi przygotowałam post mówiący o jednej z podstawowych, charakterystycznych cech malarstwa chińskiego, a mianowicie połączeniu obrazu i pisma, znanego jako chińska kaligrafia!

Zacznijmy od krótkiej historii pisma. Znaki chińskie należą do grupy pism ideograficznych. Oznacza to, iż każdemu pojęciu odpowiada jeden znak (na dzień dzisiejszy jest ich ok. 50 000 i ciągle powstają nowe!). Historia tego pisma sięga już okresu XIV – XI w. p.n.e., z którego pochodzą znaki wyryte na kościach wróżebnych, charakteryzujące się sporym uproszczeniem. Na początku I tys. p.n.e. doszło do powstania archaicznych form dzisiejszych znaków pisma, które nazwano zhouwen. Według legendy znormalizował je kanclerz cesarskiego dworu – Shi Zhou. Kolejna normalizacja miała miejsce za czasów dynastii Qin w 213 r p.n.e. Nowe pismo nazwano xiaozhuan. Najważniejsze wydarzenie związane z chińskim piśmiennictwem były jednak przekształcenia za czasów dynastii Tang, które doprowadziły do powstania pisma obowiązującego w Chinach do dnia dzisiejszego. Podczas tego długiego procesu kształtowania się pisma wytworzyło się pięć głównych stylów, praktykowanych we współczesny społeczeństwie chińskim: zhuan (pismo pieczęciowe), li (pismo kancelaryjne), kai (pismo znormalizowane), xing (bieżące pismo) i cao (pismo trawiaste). To ostatnie stosuje się obecnie w sztuce i jest ono jedna z kategorii kaligrafii.

Warto także wspomnieć, że z pisma chińskiego wywodzą się dwa japońskie sylabariusze: hiragana i katakana. Dodatkowo przez dłuższy czas odgrywało ono w Korei, Japonii i Chinach ta samą rolę co język łaciński w Europie.

Pismo rozumiane jako sztuka pojawiło się w IV w. p.n.e. Za najwybitniejszych mistrzów kaligrafii chińskiej uważa się bezsprzecznie artystę Wang Xizhi i jego syna Wang Xianzhi. Trudno wymienić wszystkich ważnych mistrzów kaligrafii, ponieważ jest ich zbyt wielu. Żaden z nich nie zajmował się jednak jedynie tą dziedziną sztuki. Kaligrafia nie może bowiem istnieć samodzielnie.

Wang Xizhi "Oglądając gęsi" - fotograficzna reprodukcja Źródło: Metmuseum. Zdjęcie udostępnione w Wikimedia Commons

Wang Xizhi „Oglądając gęsi” – fotograficzna reprodukcja
Źródło: Metmuseum. Zdjęcie udostępnione w Wikimedia Commons

W sztuce chińskiej możemy wyróżnić dwa kierunki stosowania kaligrafii. Z jednej strony pismo chińskie może występować samoistnie, bez żadnych obrazowych dodatków. Dzieła kaligrafii często są zawieszane na ścianach wnętrz w formie zwojów. Przybierają więc niejako funkcje obrazów. Bardziej rozbudowaną koncepcją jest jednak umieszczanie pisma na obrazach, najczęściej przez artystę, który zaopatrywał obraz w tytuł, podpis, datę czy dedykację. Czasem tworzył też wiersz odpowiadający tematycznie nastrojowi obrazu. Inną formułą było umieszczanie na obrazie tekstów pochwalnych przez inne osoby. I tak przykładowo literaci dawali wyraz zachwytu nad dziełem umieszczając na nim wiersz lub fragment prozy poetyckiej.

Pismo stanowiło i nadal stanowi nieodłączną część obrazu, co jest specyficzną cechą chińskiej estetyki. Jako że wygląd tekstu w znacznej mierze decyduje o wartości dzieła ważne jest, aby dbać o jego wartość kaligraficzną. Najsłynniejszym artystą współczesnego malarstwa chińskiego był, nieżyjący już, Qi Baishi. Jego obrazy były często ozdobione tytułami w stylu archaicznym, co w czasach współczesnych było pewnym novum.

Qi Baishi "Cykada" Autor: Ци Байши Źródło: Wikimedia Commons

Qi Baishi „Cykada”
Autor: Ци Байши
Źródło: Wikimedia Commons

Kaligrafia chińska wywarła znaczny wpływ na amerykańskie a później europejskie malarstwo abstrakcyjne. Za przykład mogą posłużyć Nam dzieła takich artystów jak Mark Tobey czy Jackson Pollock. W malarstwie zachodnim lat 50 i 60 XX w. można nawet mówić o kierunku kaligraficznym w sztuce (np.: na Węgrzech). Także kaligrafia chińska jest ważna zarówno w kontekście badań nad sztuką Azji jak i sztuką Europy.

To tyle na dzisiaj. Jak podoba wam się wpis? Zapraszam do komentowania!

Agnieszka Gach

2 thoughts on “Chińska kaligrafia jako forma sztuki

  1. Super blog! Chyba jedyny, na którym można się czegoś konkretnego dowiedzieć o malarstwie chińskim. Znalezienie polskich publikacji na ten temat graniczy z cudem. Pozdrawiam

    • Dziękuję 😀 Miło słyszeć, że się podoba. Jakoś po świętach, gdy skończę modernizować blog, ruszę z dalszymi wpisami z malarstwa 😀

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *