Ceramika chińska między dynastią Han a Qing

IMG_0217

Ostatni wpis na stronie pojawił się bardzo, bardzo dawno temu, a ja wciąż zastanawiam się jak Wam to wynagrodzić. Mówi się studia nie zając, nie uciekną. Ale sesja zimowa już tak 🙂 Także wybaczcie tę długą przerwę i przeczytajcie nowy wpis!

Dziś skupimy się na ceramice, a konkretniej na ceramice chińskiej i jej odmianach z czasów od dynastii Han do dynastii Qing. Ceramika chińska jest, moim skromnym zdaniem, jedną z najpiękniejszych odmian tej gałęzi rzemiosła artystycznego. Powyższe rozważania powstały na podstawie jednego z tematycznych wykładów związanych z wystawą „W przestrzeni smoka”, która była prezentowana w Krakowie, a później w Warszawie. Długo skłaniałam się ku temu, żeby zająć się tym tematem, głównie dlatego że jest on niezwykle obszerny. Dlatego też w tym poście zaprezentuje podstawowe pojęcia z zakresu ceramiki chińskiej pochodzącej z wymienionego okresu. Charakterystykę reszty epok, a także szczegóły dotyczące każdego ze stylów ceramicznych postanowiłam zachować na później. Ten wpis jest więc niejako wstępem do całego cyklu dotyczącego ceramiki chińskiej.

 

Zacznijmy od dynastii Han (206 p.n.e. – 220 n.e.). Mimo tak wczesnego okresu w dziejach w epoce tej posługiwano się już zaawansowanym szkliwieniem.  Charakterystyczną cechą była opalizująca powierzchnia, która uzyskiwano poprzez kilkusetletnie (Tak!) leżakowanie w ziemi. Dynastia Han panowała aż 400 lat, co z pewnością sprzyjało temu procesowi. Jest to jedyna epoka, w której stosowano tę technikę wyrobu ceramiki.

Dwa wazony «Lian» ozdobione figurkami akrobatów, terakota, Zachodnia Dynastia Han (206 pne - 9 ne), Muzeum Cernuschi, Paryż, Francja. Fot. Guillaume Jacquet Źródło: wikimedia commons

Dwa wazony «Lian» ozdobione figurkami akrobatów, terakota, Zachodnia Dynastia Han (206 pne – 9 ne), Muzeum Cernuschi, Paryż, Francja.
Fot. Guillaume Jacquet
Źródło: wikimedia commons

Kolejne innowacje w glazurze wprowadzono dopiero w dynastii Tang (618 – 907). Pojawiło się wtedy trójkolorowe szkliwo przejawiające się głównie w odcieniach żółci, brązu i zieleni. Zaczęto stosować także nowe motywy. Jednym z nich jest zielony smok, który był odpowiedzialny za wschodnia stronę świata. Łączono go także z zaświatami przez co często występował w ceramice grobowej.

Fajansowa rzeźba opiekuna grobu,  dynastia Tang, VIII wiek. Fot. User:PericlesofAthens Źródło: Wikimedia Commons

Fajansowa rzeźba opiekuna grobu, dynastia Tang, VIII wiek.
Fot. User:PericlesofAthens
Źródło: Wikimedia Commons

Od dynastii Song (960-1279) mamy do czynienia z bardziej funkcjonalną ceramiką o błękitnozielonkawym odcieniu. W czasach tej dynastii zamarło życie na Jedwabnym Szlaku, co było spowodowane rozrostem imperium mongolskiego. Ceramika chińska była więc produkowana jedynie na rynek własny. Dzięki temu rzemieślnicy mieli czas i sposobność dopracować techniki tworzenia naczyń ceramicznych. Ta nowa, ulepszona technika przejawia się m. in. w nowym, niezwykłym kolorze naczyń – seladonie. Był to zielonkawy odcień, który nawiązywał do nefrytu (w tamtych czasach kamień ten był uważany za cenniejszy niż złoto). Oprócz tego wykształciły się dwie nowe techniki kształtowania powierzchni naczyń. Pierwszą było szkliwienie zwane kroplami oliwy. Był to celowy zabieg, który sprawiał, że naczynie wyglądało jakby zostało oblane oliwą i nie do końca wyczyszczone.

Kamionkowe miseczki do herbaty, dynastia Song (960-1279 r.) Fot. User:PericlesofAthens Źródło: Wikimedia Commons

Kamionkowe miseczki do herbaty, dynastia Song (960-1279 r.)
Fot. User:PericlesofAthens
Źródło: Wikimedia Commons

 

Inną techniką zdobienia naczyń ceramicznych w tej dynastii było pokrycie zewnętrznej ścianki naczyń krakelurami przy jednoczesnym zachowaniu gładkiej wewnętrznej powierzchni. Rzemieślnicy operowali naczyniem w taki sposób, aby na jego powierzchni wytworzyły się pęknięcia (oczywiście w tych miejscach, które wybrał artysta, co wbrew wszelkiemu przekonaniu nie jest rzeczą łatwą). Następnie krakelury celowo zapuszczano specjalnym tuszem albo barwiona sadzą w celu wyeksponowania ich na ściance naczynia.

Modyfikacja fot. Isocephaly Autor: Chiny Ru Ware, Zdjęcie: N.Hopton Źródło: Wikimedia Commons

Modyfikacja fot. Isocephaly Autor: Chiny Ru Ware, Zdjęcie: N.Hopton
Źródło: Wikimedia Commons

W tej epoce powstały także nowy typy naczyń. związane były one głownie z ceremonią picia herbaty, którą w tym okresie dopracowano do perfekcji. Powstały więc czarki o konchowym kształcie, który dno było zwężone (nota bene to właśnie od nich wzięły się japońskie temmoku). Miały one niezwykłą glazurę i desenie: plamiste, zajęcza skórka (jasna glazura spływająca po naczyniu maleńkimi plamkami), czy plamy nawiązujące do szylkretu (skorupa żółwia).

 

W 1279 r. rozpoczęła się epoka dynastii Yuan, która trwała do 1368 r. Były to czasy panowania dynastii mongolskiej w Chinach. Mimo tego ceramika chińska była dalej doskonalona. Na naczyniach pojawiały się celowe pęknięcia, podbarwione tlenkiem żelaza. Dodatkowo mamy w tej epoce do czynienia z łączeniem dwóch różnych technik  materiałów – ceramiki z krakelurami i wpuszczonymi plamami oraz metalowym otokiem wykonanym ze srebra lub ze stopów miedzi, którą celowo poddawano sztucznej pasywacji. W tym okresie pojawiały się także naczynia nawiązujące do dawnych naczyń z brązu (odtwarzanie dawnych przedmiotów było częstym zjawiskiem, nie tylko w ceramice).

Źródło: Fæ via Foter.com / CC BY

Źródło: Fæ via Foter.com / CC BY

Dynastia Ming (1368-1644) kontynuowała dotychczasowe zdobycze. Przykładowo dalej można było spotkać łączenie dwóch technik. Dodatkowo pojawiła się  zainteresowanie obcymi kulturami. Już na pocz. XVI w. Chińczycy zaczęli fascynować się Turcją. Powstawały kobaltowe naczynia nawiązujące do kolorystyki kraju Bliskiego Wschodu. Ogólnie rzecz biorąc, epoka ta charakteryzuje się z jednej strony występowaniem nowej techniki zdobniczej – dekoracji wypukłoreliefowej, a z drugiej strony stosowaniem nowych kolorów – fioletów, kobaltów i turkusów (ten ostatni inspirowany sztuką perska z czasów dynastii sasanidzkiej).

Talerz z motywami lotosu, wczesna dynastia Ming (1368-1450),  Źródło: Fæ via Foter.com / CC BY

Talerz z motywami lotosu, wczesna dynastia Ming (1368-1450),
Źródło: Fæ via Foter.com / CC BY

Ostatnią dynastią, którą zajmę się w ty artykule, jest mandżurska dynastia Qing (1644 – 1911). W tej epoce ceramika chińska charakteryzowała się rozbudowanym tematem ikonograficznym. Najbardziej popularne były naczynia w kształcie walca, które można było czytać dookoła. Częstym motywem są tu kwiaty śliwy pośrodku spękanego lodu, czy stylizowany owoc granatu (nawiązanie do życzenia licznego potomstwa), berełko szczęścia czy lotos. Ogólnie ceramika tego okresu charakteryzuje się horrorem vacui (strach przed zostawieniem pustego miejsca). Pojawiły się nowe, delikatne kolory naczyń – poziomkowy i tzw. kolor kwiatu brzoskwini.

Miska, dynastia Qing, okres Yongzheng (1723-1735) Źródło: Fæ via Foter.com / CC BY

Miska, dynastia Qing, okres Yongzheng (1723-1735)
Źródło: Fæ via Foter.com / CC BY

W tym okresie doszły do głosu także wyrafinowane formy związane z bielą. Sztuka zaczęła skupiać się na monochromatyczności. Był to głownie wynik patronatu cesarza Kangxi.

Wazon, dynastia Qing, okres Kangxi (1662-1722) Źródło: Fæ via Foter.com / CC BY

Wazon, dynastia Qing, okres Kangxi (1662-1722)
Źródło: Fæ via Foter.com / CC BY

Następnie przychodzi czas na Chińska Republikę Ludową. Ale o tym w następnym poście… 😀

Agnieszka Gach

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *