Cykl: drzeworyty japońskie,  Japonia

Bijin-ga, czyli portrety pięknych kobiet

Nie wiem czy wiecie, ale jednym z głównych kierunków moich zainteresowań są japońskie drzeworyty. Mimo tego bardzo długo zbierałam się do stworzenia wpisu poświęconego zagadnieniu z tej kategorii. Dziś postanowiłam jednak, że się przełamię, zwłaszcza że niedawno otwarta wystawa w Krakowie dodała mi trochę inspiracji. Dlatego też w moim pierwszym wpisie postanowiłam do niej nawiązać i poświęcę go tematyce bijin-ga 🙂

Bijin-ga to jeden z najpopularniejszych tematów japońskich drzeworytów ukiyo-e. Dosłownie termin ten tłumaczy się jako „obrazy pięknych postaci” (z jap. bi 美 – piękny, jin 人 – człowiek, ga が – obraz). I rzeczywiście, choć obecnie z pojęciem tym utożsamia się przedstawienia japońskich kobiet, pierwotnie na rycinach można było znaleźć wizerunki zarówno kobiece jak i męskie.


Z czego to wynikało? Otóż pierwotnie na drzeworytach bijin-ga przedstawiano głównie dwie grupy społeczne. Pierwszą z nich były kurtyzany, które do tej pory uważa się w Japonii za ideały piękna. Drugą stanowili z kolei aktorzy teatru kabuki zwani onnagata. Byli to mężczyźni, którzy na scenie odgrywali jednak role kobiece, także słynące niezwykłej urody. Dopiero pod koniec XVIII wieku rozszerzono kategorię bijin-ga urozmaicając ryciny o wizerunki różnych młodych kobiet, np.: dziewcząt z herbaciarni, czy sprzedawczyń ze sklepików.

„Kobiety przygotowujące sashimi”, Kitagawa Utamaro, 1806-1820, okres Edo

W dalszej części wpisu chciałabym skupić się jednak na pierwszych dwóch grupach, które wymieniłam. Okres Edo to czas rozwoju kultury mieszczańskiej, kiedy to ideałem piękna były kurtyzany z ekskluzywnej dzielnicy uciech. Dlatego też nic dziwnego, że często zamawiano sobie drzeworyt z ich wizerunkiem. Kurtyzany ukazywano zwykle w momencie wykonywania codziennych czynności lub w czasie spaceru. W tym drugim przypadku często towarzyszyły im młode dziewczyny zwane kamuro (praktykantki na kurtyzany). Kobiety ubrane były w bogate, wielowarstwowe kimona, które szczelnie opinały ciało podkreślając wszelkie krągłości. Ideałem piękna w okresie Edo były bowiem kobiety o pełnych kształtach. Jedną z najbardziej znanych kurtyzan była Yosooi, która pracowała w herbaciarni Matsuba-ya. Portretowało ją wielu artystów, ale najpiękniejszy jest jej wizerunek wykonany przez Kitagawa Utamaro ( 1753-1806).

Z kolei aktorów teatru kabuki przedstawiano przeważnie w momencie odgrywania charakterystycznych dla siebie ról kobiecych. O ich znaczącej roli w rozpowszechnianiu japońskiego ideału piękna świadczy chociażby sama nazwa, którą tłumaczyć można jako „typ kobiety” (z jap. onna 女- kobieta, kata 型- typ). Przedstawione na rycinach wizerunki onnagata charakteryzowała smukłość sylwetki, wydłużone proporcje, wygięcie ciała. Ważnym elementem wyglądu onnagata była czapeczka yaroboshi (tudzież murasaki-bôshi), która zakrywała miejsce nad czołem. Kępki włosów, które się tam znajdowały uważano bowiem za wyjątkowo seksowne u mężczyzn, a co za tym idzie nakazano aktorom golić te miejsca a w czasie gry zakrywać to miejsce wspomnianą już czapeczką yaroboshi. Jednym z najważniejszych onnagata był Yoshizawa Ayame (1673-1719). To właśnie on ukształtował styl bycia i wygląd tej grupy postaci, a co za tym idzie zwiększył jeszcze popularność onnagata wśród japońskiego społeczeństwa mieszczańskiego.

Zarówno pierwszą jak i drugą grupę postaci (a także wiele innych wizerunków kobiecych) można dostrzec w pracach najważniejszych japońskich drzeworytników epoki Edo (Kitagawa Utamaro ( 1753 – 1806), Suzuki Harunobu (1725 – 1770), Torii Kiyonaga (1752 – 1815)), jak i epok późniejszych (Toyohara Chikanobu (1838–1912), Itō Shinsui (1898 – 1972), Uemura Shōen (1875 – 1949).

Przedstawione powyżej informacje są jedynie pobieżnym zarysem specyfiki gatunku bijin-ga, jako że przedstawiłam jedynie dwa typy obrazowania. Należy bowiem pamiętać, że oprócz kurtyzan i onnagata na japońskich drzeworytach możemy spotkać także i inne wyobrażenia kobiet. Te dwa przeze mnie omówione są jednak najpopularniejsze.

Mam jednak nadzieję, że choć trochę przybliżyłam Wam ten termin 😀  Zapraszam do komentowania.

Agnieszka Gach

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Na tej stronie używamy plików cookie Google, by móc świadczyć Ci usługi, personalizować reklamy i analizować ruch. Informacje o tym, jak korzystasz z tej strony, są udostępniane Google. Korzystając z niej, zgadzasz się na to. Więcej informacji

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Zamknij